Zapraszamy do naszego Wirtualnego Archiwum Hufca ZHP Chodzież, gdzie zgromadzone zostały historyczne dokumenty, kroniki, rozkazy, fotografie oraz materiały ukazujące ponad 100 lat działalności harcerskiej na Ziemi Chodzieskiej. To wyjątkowe miejsce pozwala odkrywać historię naszego środowiska, poznawać sylwetki instruktorów oraz śledzić rozwój hufca na przestrzeni pokoleń.
Poznaj najważniejsze wydarzenia, daty i postacie, które kształtowały Hufiec ZHP Chodzież od jego początków w 1920 roku aż po współczesność. To syntetyczne opracowanie przedstawia rozwój naszego środowiska, jego tradycje oraz najważniejsze momenty, które budowały harcerską wspólnotę na Ziemi Chodzieskiej.
Za początek harcerstwa w Chodzieży przyjmuje się 6 czerwca 1920 roku, kiedy z inicjatywy druha Stefana Jankowskiego odbyła się pierwsza zbiórka przyszłej drużyny harcerskiej. Po przyjeździe do Chodzieży z Gostynia zauważył on potrzebę pracy z młodzieżą i rozpoczął organizowanie spotkań chłopców w mieszkaniu swojej rodziny przy ul. Raczkowskiego 1. Formalna rejestracja działalności nastąpiła prawdopodobnie 8 stycznia 1921 roku, jednak to właśnie czerwcowa zbiórka uznawana jest za moment narodzin harcerstwa w mieście.
W styczniu 1924 roku — choć w materiałach zaznaczono, że część źródeł podaje rok 1925 — w chodzieskim Gimnazjum im. św. Barbary z inicjatywy Zbigniewa Helińskiego zaczęła działać drużyna, która obrała za patrona Zawiszę Czarnego. Jej opiekunem został prof. dr Marcin Gołąb. W kolejnych latach drużyna zaznaczała swoją obecność w życiu miasta, biorąc udział m.in. w obchodach Konstytucji 3 Maja oraz w powitaniu Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego we wrześniu 1925 roku. Po odejściu kolejnych drużynowych funkcje te przejmowali Jan Czarnecki i Franciszek Kaczmarowski.
W 1930 roku do Szkoły Powszechnej w Chodzieży przyszedł nowy nauczyciel, phm. Jan Brzozowski. Szybko dostrzegł, że istniejące już drużyny pozwalają na stworzenie pełniejszych struktur organizacyjnych. Jego rozmowy z władzami chorągwi doprowadziły do utworzenia 1 września 1931 roku Hufca w Chodzieży, obejmującego teren powiatu chodzieskiego. Pierwszym komendantem został phm. Jan Brzozowski, a w skład pierwszej komendy weszli także Nikodem Piechowiak, Jan Machutta i Józef Danieczyk.
W 1932 roku harcerstwo na Ziemi Chodzieskiej rozwijało się programowo i organizacyjnie. W I DH im. Zawiszy Czarnego działało około 120 harcerzy, spośród których wyłoniono „trzeci pluton” o specjalności żeglarskiej. W tym samym roku trzech harcerzy z Budzynia zdobywało sprawność „leśny człowiek”, podejmując trzydobową próbę przetrwania w lesie w okolicach Papierni. To pokazuje, że harcerstwo w regionie coraz mocniej opierało się na puszczaństwie, samodzielności i próbach charakteru.
Rok 1933 był przełomowy. 23 stycznia 1933 roku przy Żeńskiej Szkole Powszechnej nr 2 powstała pierwsza drużyna harcerek. Jej patronką została Emilia Plater, a pierwszą drużynową była Czesława Morzewska. Drużyna rozwijała się pod opieką Bronisławy Szafarkiewicz i środowiska nauczycielskiego szkoły. W nowym roku szkolnym przyjęto godło „Ognisko”, a zastępy otrzymały nazwy: „Płomienie”, „Żary”, „Iskry” i „Dymy”.
Drugim ważnym wydarzeniem był I Zlot Harcerzy, zorganizowany przez Komendę Hufca w Zielone Świątki, 6–7 czerwca 1933 roku. Wzięło w nim udział 215 harcerek i harcerzy. Zlot pokazał siłę rozwijającego się środowiska i stał się ważnym symbolem integracji drużyn z całego terenu hufca.
Jesienią 1933 roku efekty pracy były już bardzo widoczne. Pod koniec września działały drużyny w Chodzieży, Kaczorach, Szamocinie, Ujściu i Budzyniu. W tym samym czasie powstała także II drużyna harcerek im. Emilii Sczanieckiej, a wokół środowiska żeńskiego zaczęło funkcjonować Koło Przyjaciół Harcerstwa, wspierające rozwój organizacji. Harcerstwo stawało się trwałym elementem życia społecznego regionu.
W dniach 22–23 kwietnia 1934 roku zorganizowano Dni Harcerza, związane z obchodami imienin św. Jerzego, patrona harcerzy. Było to ważne wydarzenie budujące widoczność harcerstwa w mieście.
Kilka miesięcy później, 18 września 1934 roku, druhna Bronisława Szafarkiewicz założyła w Szkole Powszechnej w Chodzieży I Gromadę Zuchową im. Urszuli Kochanowskiej, liczącą początkowo 45 zuchów. Był to ważny moment, ponieważ od tej chwili ruch harcerski obejmował już także najmłodszych uczestników.
W 1937 roku wraz z utworzeniem samodzielnego hufca harcerek w Chodzieży jego komendantką została Klara Budnowska. Jej działalność miała ogromne znaczenie dla rozwoju lokalnego harcerstwa żeńskiego. Organizowała obozy, biwaki, wyjazdy i wydarzenia, a także rozwijała życie kulturalne oraz artystyczne.
W dniach 19–23 marca 1939 roku odbyła się w Chodzieży wielka wystawa harcerska, prezentująca dorobek drużyn żeńskich, męskich i zuchowych. Pokazywała ona stopnie i sprawności, prace rękodzielnicze, dział kulinarny oraz „obóz w miniaturze”. Był to wyraźny dowód dojrzałości i wysokiego poziomu pracy harcerskiej tuż przed wybuchem wojny.
Z końcem sierpnia 1939 roku sytuacja międzynarodowa wpłynęła bezpośrednio na działalność harcerstwa. Zachował się rozkaz o ostrym pogotowiu i utrzymaniu łączności między jednostkami. Pokazuje on, że harcerze byli przygotowywani do pełnienia służb pomocniczych, łącznościowych, sanitarnych i informacyjnych. To ważny dokument świadczący o gotowości harcerskiego środowiska do służby wobec Ojczyzny w chwili zagrożenia.
Okres II wojny światowej przerwał normalne funkcjonowanie drużyn. W 1940 roku Klara Budnowska wraz z rodziną została wywieziona do Zamościa. Tam również próbowała organizować działalność harcerską i podejmowała pracę społeczną. W czasie okupacji podejmowano także próby tajnego nauczania. Był to czas trudny, ale ważny dla zachowania ciągłości ducha harcerskiego.
Po wyzwoleniu w 1945 roku harcerstwo w Chodzieży odrodziło się bardzo szybko. Już latem harcerze zorganizowali obóz w Próchnowie koło Margonina, a po jego zakończeniu przygotowali dla mieszkańców miasta program artystyczny. Od września zaczęły działać nowe drużyny harcerek, harcerzy i gromady zuchowe. Harcerstwo znów stało się ważną częścią życia społecznego i wychowawczego miasta.
Po powrocie do Chodzieży 17 kwietnia 1945 roku Klara Budnowska natychmiast włączyła się w odbudowę pracy harcerskiej. W latach 1946–1948 kierowała także hufcem harcerek w powiecie pilskim. Jej zaangażowanie pokazuje, jak ważną postacią była dla odbudowy harcerstwa po wojnie — nie tylko w samym mieście, ale i szerzej, w całym regionie.
Po reaktywowaniu ZHP na zjeździe łódzkim w 1956 roku w Chodzieży harcerstwo nadal się rozwijało pod kierunkiem kolejnych komendantów hufca. Byli wśród nich m.in. Edward Peksa, Antoni Maczyński, Ryszard Garbarczyk, Andrzej Marciński, Franciszek Dykrzak, Janina Karwowska i Irena Żywicka. Ten okres to przede wszystkim utrwalanie obecności harcerstwa w szkołach i lokalnej społeczności.
W 1959 roku Klara Budnowska wraz z Edwardem Peksą i Zenonem Goślińskim utworzyła Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Chodzieskiej. Przedsięwzięcie to silnie angażowało środowiska harcerskie przy szkołach i pokazywało, że harcerstwo w Chodzieży rozwijało nie tylko postawy obywatelskie i wychowawcze, ale także kulturę, muzykę i taniec.
Ważnym momentem w nowszej historii hufca było powołanie 26 czerwca 1981 roku pierwszej Poczty Harcerskiej. Rozkaz wydał ówczesny komendant hufca hm. Piotr Biszof, a naczelnikiem mianowany został hm. Marek Słodowicz. Była to forma służby i jednocześnie ważny element tożsamości lokalnego środowiska.
Kolejnym ważnym etapem było powołanie 8 marca 1994 roku Poczty Harcerskiej przy 6 Drużynie Starszoharcerskiej „Agricola”. Jej naczelnikiem został phm. Roman Kledzik, a 22 marca tego samego roku Naczelnictwo Poczt Harcerskich przy GK ZHP zarejestrowało ją pod numerem 120. Poczta działała aż do ostatniego obozu 6 DSH w sierpniu 2006 roku.
W XXI wieku hufiec rozwijał swoją działalność programową i organizacyjną. W tym czasie funkcję komendanta pełniły kolejno Maja Poznańska, Anna Kojatowicz, ponownie Maja Poznańska oraz Zuzanna Wypusz. Hufiec prowadził Harcerską Akcję Letnią, rozwijał jednostki metodyczne i angażował się w wydarzenia społeczne oraz charytatywne.
22 listopada 2024 roku komendantka hufca phm. Justyna Łysek reaktywowała Pocztę Harcerską przy Hufcu ZHP Chodzież, powierzając ponownie funkcję naczelnika phm. Romanowi Kledzikowi. W tym samym okresie hufiec otrzymał także miano „Pasieki” za rok 2024 — wyróżnienie przyznawane jednostkom osiągającym wysoką jakość pracy w najważniejszych obszarach funkcjonowania.
Rok 2025 stał się czasem jubileuszu 105-lecia harcerstwa na Ziemi Chodzieskiej. To okazja do podsumowania drogi przebytej przez pokolenia zuchów, harcerzy i instruktorów oraz do przypomnienia, że historia hufca to przede wszystkim historia ludzi wiernych służbie, wychowaniu i wspólnocie. Dzisiejszy Hufiec ZHP Chodzież tworzą gromady zuchowe, drużyny harcerskie, starszoharcerskie i wędrownicze, kręgi instruktorskie oraz senioralne, a jego działalność pozostaje żywą kontynuacją tradycji zapoczątkowanej w 1920 roku.
